यो कथा हो राजाको...
यो कथा हो वनवासको...
यो कथा हो प्रेमको...
यो कथा हो अहंकारको अन्त्यको...
अयोध्याबाट लंकासम्म,
एक प्रश्न गुञ्जियो—
धर्म रोज्ने कि शक्ति?
सुन...
यो रामायण हो।
अयोध्याको दरबारमा जन्मिए राम,
राजकुमार भए पनि सरल थियो नाम।
राज्य थियो अगाडि, मुकुट थियो हातमा,
तर भाग्यले लेख्यो वनवास रातमा।
बुबाको वचन, रामको धर्म,
आफ्नो सुखभन्दा ठूलो थियो कर्म।
चौध वर्ष जंगल, न राजगद्दीको मोह,
रामले देखाए—धर्म के हो, सोच।
सीता साथमा, लक्ष्मण पनि साथ,
राजमहल छोडेर रोजे वनको बाटो।
सुनको दरबारभन्दा सम्बन्ध ठूलो,
त्यागको बाटो कहिलेकाहीँ हुन्छ कठिन तर मूल।
एकातिर राम—धैर्य र धर्म,
अर्कोतिर रावण—शक्ति र अहंकार।
दुवैसँग ज्ञान, दुवैसँग बल,
तर फरक थियो उनीहरूले रोजेको बाटो र फल।
रामको बाटो धर्मको बाटो,
रावणको बाटो अहंकार।
शक्ति धेरै भए पनि,
कर्मले गर्छ फैसला अन्तिम बार।
जय श्रीराम!
यो केवल युद्ध होइन,
जय हनुमान!
यो केवल नाम होइन।
मनभित्रको रावणलाई जित,
त्यही हो असली विजयको गीत।
जंगलमा आयो सुनौलो त्यो मृग,
सीताको आँखामा पर्यो त्यसको झिलिमिली रंग।
राम गए पछ्याउँदै, कथा मोडियो त्यहीँ,
छलको जाल बुन्दै रावण आयो त्यहीँ।
साधुको भेष, मनमा थियो चाल,
लंका लग्यो सीतालाई, पार गरेर विशाल काल।
तर प्रेमलाई कैद गर्न सकिँदैन कहिल्यै,
शरीर टाढा भए पनि मन टुट्दैन सजिलै।
रावणसँग सेना, सुनको लंका, शक्ति अपार,
तर सीताको इच्छा अगाडि सबै भयो बेकार।
उसले सोचे शक्ति नै सबै कुरा हो,
तर समयले भन्यो—कर्मको हिसाब पनि हुन्छ।
त्यहीँ आयो एउटा नाम—हनुमान,
भक्तिमा शक्ति, मुटुमा राम।
समुद्र अगाडि, बाटो थिएन,
तर विश्वास थियो—“असम्भव भन्ने केही छैन।”
एक छलाङमा पार गरे समुद्र,
लंका पुग्दा पनि मन थिएन विचलित।
अशोक वाटिकामा भेटे जनकी,
रामको औँठी दिए—आशाको चिनो बनी।
“राम आउँदैछन्”—त्यो एउटा विश्वास,
अँध्यारो रातमा बने उज्यालोको आभास।
हनुमानले देखाए संसारलाई आज—
भक्ति कमजोर होइन, भक्ति नै शक्ति हो खास।
रामको बाटो धर्मको बाटो,
रावणको बाटो अहंकार।
शक्ति धेरै भए पनि,
कर्मले गर्छ फैसला अन्तिम बार।
जय श्रीराम!
यो केवल युद्ध होइन,
जय हनुमान!
यो केवल नाम होइन।
मनभित्रको रावणलाई जित,
त्यही हो असली विजयको गीत।
समुद्रमाथि बन्यो सेतु,
असंभवलाई सम्भव बनायो विश्वासले।
वानर सेना अघि बढ्यो,
लंका काँप्यो रामको प्रयासले।
एकातिर मेघनाद, कुम्भकर्णको बल,
अर्कोतिर रामको धैर्य अटल।
युद्ध भयो—धर्ती काँप्यो,
अन्ततः अहंकार आफ्नै भारले ढल्यो।
रावण थियो ज्ञानी, रावण थियो बलवान,
तर आफ्नै इच्छाको बन्यो ऊ कैदी महान।
ज्ञान थियो तर विवेक हरायो,
अहंकारले अन्ततः उसको साम्राज्य जलायो।
रामको बाण छुट्यो आकाश चिरेर,
रावण ढल्यो आफ्नै कर्मले घेरेर।
लंकाको राजा, शक्ति अपार—
तर मृत्युको अगाडि सबै बराबर।
कथा यहाँ सकिँदैन...
किनकि रावण लंकामा मात्र हुँदैन।
कहिले ऊ क्रोधमा हुन्छ,
कहिले लोभमा हुन्छ,
कहिले अहंकारमा हुन्छ,
कहिले आफ्नै मनभित्र हुन्छ।
राम पनि टाढा खोज्नुपर्दैन—
जब सही कुरा रोज्छौ,
जब सत्यमा उभिन्छौ,
त्यहीँबाट रामको बाटो सुरु हुन्छ।
रामको बाटो धर्मको बाटो,
रावणको बाटो अहंकार।
राज्य, धन, शक्ति सबै छुट्छ,
सँगै जाने केवल कर्मको भार।
जय श्रीराम!
मनमा सत्य जगाऊ।
जय हनुमान!
डरलाई टाढा भगाऊ।
रावण जलाउने दिन मात्र होइन,
आफ्नै अहंकार जलाउने दिन बनाऊ।
रामायण पुरानो कथा होइन—
मान्छेको मनभित्र चलिरहेको युद्ध हो।
मुकुटले राजा बनाउँदैन...
शक्तिले महान बनाउँदैन...
कर्मले बताउँछ—तिमी को हौ।
यही हो रामायण।