समाज र राजनीति एक–अर्काबाट अलग विषय होइनन्। राजनीति समाजको प्रतिबिम्ब हो, र समाज राजनीतिले बनाएको संरचनाभित्र बाँचिरहेको यथार्थ हो। आजको नेपाल हेर्दा यो सम्बन्ध अझ स्पष्ट देखिन्छ—राजनीतिक अस्थिरताले समाजलाई थकित बनाएको छ, र समाजको निराशाले राजनीतिलाई झन् कमजोर।
वर्तमान नेपालमा राजनीति चुनावको वरिपरि मात्र घुमिरहेको देखिन्छ। चुनाव नजिकिँदा विकास, सुशासन र जनताको पीडा भाषणमा झर्छ; चुनाव सकिएपछि ती शब्दहरू कागजमै सीमित हुन्छन्। सत्ता फेरिन्छ, अनुहार बदलिन्छ, तर नागरिकको जीवन उस्तै संघर्षपूर्ण रहन्छ। बेरोजगारी, महँगी, शिक्षा र स्वास्थ्यको पहुँच—यी सबै समाजका ज्वलन्त मुद्दा हुन्, तर राजनीतिमा प्रायः प्राथमिकता पाउँदैनन्।
समाज आज मौन छ, तर असन्तुष्ट छ। युवा पुस्ता देशभित्र भविष्य देख्दैन, त्यसैले विदेश जान बाध्य छ। किसान आफ्नो उत्पादनको मूल्य नपाएर निराश छ। मध्यम वर्ग कर र महँगीको चपेटामा छ। यी सबै सामाजिक यथार्थहरू राजनीतिक निर्णयको प्रत्यक्ष परिणाम हुन्। राजनीति गलत दिशामा जाँदा समाज स्वतः पीडित बन्छ।
तर यहाँ एउटा गम्भीर प्रश्न उठ्छ—के राजनीति केवल नेताको जिम्मेवारी हो? होइन। राजनीति हरेक नागरिकको जीवनसँग जोडिएको विषय हो। हामी चुप लाग्दा, गलत निर्णयलाई मौन समर्थन दिन्छौँ। हामी प्रश्न नगर्दा, भ्रष्टाचार सामान्य बन्छ। समाज सचेत नभएसम्म राजनीति सुध्रिँदैन।
आजको समयमा समाज र राजनीति बुझ्नु हरेक नेपालीका लागि अनिवार्य भएको छ। लोकतन्त्र केवल मतदानको दिन सीमित हुनु हुँदैन; यो निरन्तर निगरानी, प्रश्न र सहभागिताको प्रक्रिया हो। सामाजिक सञ्जालमा गुनासो गर्ने मात्र होइन, सही सूचना बुझ्ने, गलत प्रचार चिन्न सक्ने राजनीतिक चेतना आजको आवश्यकता हो।
राजनीति सुधारिन समाज जिम्मेवार हुनुपर्छ, र समाज सबल बन्न राजनीति उत्तरदायी हुनुपर्छ। यो सन्तुलन नबनेसम्म न त स्थिर सरकार सम्भव छ, न त समृद्ध समाज। परिवर्तन सडकमा मात्र होइन, सोचमा सुरु हुन्छ। सचेत नागरिक नै स्वस्थ राजनीतिका आधार हुन्।
अन्ततः समाज र राजनीति हाम्रो साझा भविष्यको कथा हो। यो कथामा दर्शक भएर बस्ने कि लेखक बन्ने—यो निर्णय हरेक नेपालीले आजै गर्नुपर्ने समय आएको छ।